مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
کاربرد سازدهنی در سبک های مختلف موسیقی
All Harmonica Styles

در میزان محبوبیت و پر طرفدار بودن سازدهنی جای هیچ گونه شکی وجود ندارد ! و به همین خاطر است که موسیقیدانان در سبک های مختلف و متنوعی از کلاسیک و جز گرفته تا کانتری و بلوز از این ساز استفاده کرده اند . بدیهی است که نحوه به کار گرفتن انواع مختلف سازدهنی و شیوه های خاص نواختن آن در هر سبکی از موسیقی با سبک های دیگر متفاوت است . گوش دادن به آثار نوازندگان بزرگ هر سبک می تواند علاقه مندان سازدهنی را بیشتر با قابلیت های متنوع و متعدد سازدهنی آشنا نماید و تجربه ای آموزنده و الهام بخش در مسیر نوازندگی شخصی آنها باشد . در این مطلب ضمن معرفی اجمالی سبک های مختلف موسیقی ، به نحوه کاربرد سازدهنی در آنها اشاره شده و درهر مورد یک یا چند نمونه از آهنگ های مطرح آن سبک به خوانندگان معرفی شده است . برای دسترسی به فهرست این آهنگ ها می توانید به قسمت آهنگهای محبوب شما نیز مراجعه نمایید .

سبک فولک (Folk Harmonica)

اصولا تاریخچه و نحوه پیدایش سازدهنی را نمی توان جدا از موسیقی فولک تصور نمود . همان طور که در مباحث مربوط به چیدمان نت ها و کوک ریشتر در سازدهنی دیاتونیک اشاره شد ، هدف اصلی سازندگان اولیه سازدهنی این بود که سازی ارزان و قابل حمل را با ساختاری ساده و صدایی زیبا و دلنشین به منظور استفاده عامه مردم برای نواختن آهنگ های فولک رایج در آن زمان به آنها معرفی نمایند . متاسفانه ازآهنگ های اجرا شده با سازدهنی در قرن نوزدهم اثر ضبط شده ای برجا نمانده است که بتوانیم در مورد آن قضاوت نماییم ولی شواهد موجود در نوشته های آن زمان و اقوال شفاهی منتقل شده به نسل های بعدی نشان می دهد که سازدهنی همواره از سازهای متداول در موسیقی فولک بوده (به خصوص در ایالات متحده) و نقش زیادی در سرگرم کردن مردم عامه داشته است .
نوازندگی در این سبک بر پایه نواختن ملودی های ساده و زیبا در همراهی با خواننده شکل گرفته است و اغلب آهنگ ها با سازدهنی دیاتونیک در پوزیشن اول یا اصطلاحا به روش Straight Harp اجرا می شوند یعنی گام آهنگ منطبق بر گام سازدهنی است . استفاده از آکورد و نت های دوتایی (Double Notes) در این سبک رایج است اما تکنیک Bending در آن حدی که در آثار نوازندگان بلوز می شنویم کاربرد ندارد. بسیاری از نوازندگان این سبک خود نوازنده گیتار و خواننده آواز نیز هستند و با استفاده از ابزاری به نام Harmonica Holder (یا Neck Rack ) قادر به نواختن همزمان گیتار و سازدهنی هستند . از نوازندگان مطرح این سبک می توان به Jesse Fuller ، Woody Guthrie ، Harmonica Frank Floyd و همچنین Sonny Terry اشاره کرد . آهنگ New Corrine با اجرای Jesse Fuller یک نمونه خوب از نوازندگی سازدهنی در سبک فولک است .


با فعال شدن جنبش احیای موسیقی فولک در دهه 1960 نوازندگان دیگری هم مانند Bob Dylan و Neil Young به استفاده از سازدهنی در آهنگ های فولک روی آوردند و آثار آنها نقش زیادی در افزایش علاقه مردم و به خصوص جوان های آن زمان به صدای زیبا و دلنشین این ساز داشت .

سبک بلوز (Blues Harmonica یا Blues Harp )

سازدهنی را می توان مهمترین ساز به کار رفته در سبک بلوز پس از گیتار دانست و بدون تردید هیچ سبکی هم به اندازه سبک بلوز از قابلیت های متنوع سازدهنی بهره نبرده است . در واقع این نوازندگان سبک بلوز بودند که تکنیک های گوناگون نوازندگی را در سازدهنی کشف کردند ، پرورش دادند و به حد کمال رساندند وتوانستند از قابلیت های اجرایی متعدد سازدهنی در وسیع ترین حد ممکن استفاده نمایند . بسیاری از نوازندگان سازدهنی در سبک های مختلف از آهنگ های نواخته شده توسط بزرگان سازدهنی سبک بلوز در ارائه آثار خود الهام گرفته اند . به همین جهت شایسته است تا بررسی این سبک با جزئیات بیشتری نسبت به سایر سبک ها انجام شود .
سبک بلوز هارپ را می توان به شاخه های فرعی مختلفی تقسیم یندی کرد که در یک نگاه اجمالی مهمترین آنها عبارتند از :

1 - سبک سازدهنی بلوز قبل از جنگ (Prewar Blues Harmonica) :

اصطلاح بلوز قبل از جنگ (که گاهی آن را سبک Country Blues نیز نامیده اند) اصطلاحی بسیار کلی است برای اشاره به آن دسته از آثار موسیقی بلوز که تا قبل از پایان جنگ های جهانی و در واقع تا پیش از همه گیر شدن پدیده ای به نام "گیتار الکتریک" و رایج شدن نواختن سازها به شیوه الکتریک و با سر و صدای بلند و با همراهی ریتم های زمینه ای قوی توسط سازهای بیس و درامز ، در مناطق روستایی و یا شهرهای کوچک جنوب و شرق آمریکا رواج داشت . موسیقی بلوز در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی هنوز به شکل امروزی در نیامده بود و هویت جداگانه و خاص موسیقی بلوز را به خود نگرفته بود . در حقیقت با شنیدن آثار برجای مانده از اوایل دهه 1920 به وجود رگه هایی از انواع سبک ها مانند فولک ، جز ، بلوز ، کانتری و رگتایم در آهنگ های آن دوران پی می بریم . نوازندگان سازدهنی در آن سالها نیز می کوشیدند تا آهنگ های رایج آن زمان را با سازشان اجرا نمایند . بیشتر نوازندگان سازدهنی در این دوران از روش Tongue Block برای نواختن سازدهنی استفاده می کردند و نواختن آکوردها کاربرد زیادی داشت . نت های Bend شده کمتر به کار می رفت که هم به دلیل ناشناخته ماندن قابلیت های اجرایی تکنیک Bending بود و هم به خاطر این که تسلط تکنیکی لازم برای استفاده بهینه از این تکنیک هنوز در بین نوازندگان سازدهنی شکل نگرفته بود .
یکی از شاخص ترین نوازندگان این سبک نوازنده کوچک جثه و سیاهپوستی بود به نام DeFord Bailey که مهارت خاصی در نواختن سازدهنی داشت تا جایی که حتی مورد توجه شنوندگان سفیدپوست نیز قرار گرفت و توانست در دورانی که هنوز مساله تبعیض نژادی به شکلی ملموس و جدی در ایالات متحده حضور داشت ، به عنوان نخستین نوازنده سیاهپوست به اجرای برنامه در کنسرت هفتگی مخصوص موسیقی کانتری با نام Grand Ole Opry بپردازد . با گوش دادن به آهنگ Up The Country Blues می توان با ویژگی های سبک DeFord Bailey در نوازندگی آشنا شد .


از سایر نوازندگان برجسته این سبک باید به نام های زیر اشاره کرد : Freeman Stowers ، George Bullet Williams ، Gwen Foster ، Jaybird Coleman ، Jazz Gillum ، Jed Davenport ، Noah Lewis ، Will Shade ، Daddy Stovepipe و Blues Birdhead .
اغلب نوازندگان این دوران مهارت فوق العاده ای در تقلید صداهای طبیعت (مانند صداهایی که در مراسم سنتی شکار روباه می توان شنید) و یا صداهای محیط اطرافشان (مانند صدای حرکت قطار) داشتند و همیشه در اجراهای زنده خود برای سرگرم نمودن و شگفت زده کردن مخاطبان از آنها بهره می گرفتند . برای نمونه به آهنگ معروف Pan-American Blues که تقلیدی از صدای حرکت قطار بر روی ریل های راه آهن و صدای سوت قطار با اجرای DeFord Bailey است گوش کنید .
در حال حاضر نوازندگان انگشت شماری وجود دارند که به فعالیت در این سبک بسیار قدیمی و رو به فراموشی مشغول باشند که شاخص ترین آنها Mark Graham می باشد . نوازندگان مطرح دیگری هم مانند Peter Madcat Ruth ، Wade Schuman ، Jean Jacques Milteau و James Conway هستند که گهگاهی آهنگ هایی در این سبک منتشر کرده اند .

2 - سبک پیدمونت بلوز (Piedmont Blues) :

سبک پیدمونت بلوز (Piedmont Blues) نوع خاصی از سبک بلوز است که امروزه تقریبا به فراموشی سپرده شده است و دوره اوج رونقش به دهه های 1920 تا 1940 برمی گردد . این نوع موسیقی بلوز در مناطق شرقی و جنوب شرقی ایالات متحده (به ویژه در ایالت های جورجیا ، کارولینا ، ویرجینیا و فلوریدا) رواج داشت و آمیزه ای از سبک های بلوز ، کانتری ، فولک و رگتایم بود . مهمترین نوازنده این سبک Saundres Terrell (ملقب به Sonny Terry ) بود که از دهه 1930 و تحت تاثیر DeFord Bailey فعالیت حرفه ای خود را آغاز کرد . آثار اولیه وی را (که با Blind Boy Fuller و . . . ضبط شده است) می توان در سبک پیدمونت بلوز قرار داد ولی در سال های بعدی بیشتر آثار وی در سبک فولک بلوز و کانتری بلوز قرار می گیرند . وی از دهه 1940 به Brownie McGhee که از نوازندگان برجسته گیتار در سبک کانتری بلوز بود پیوست و این دو با نزدیک به 4 دهه فعالیت هنری مشترک توانستند عنوان محبوب ترین و بادوام ترین گروه دو نفره (Duo) موسیقی بلوز را آز آن خود نمایند .
جنبش احیای موسیقی فولک و بلوز در دهه 1960 ، سانی تری را بیشتر از همیشه در کانون توجهات طرفداران موسیقی فولک و علاقه مندان سازدهنی فولک و بلوز قرار داد . او علاوه بر نواختن آهنگ های بلوز ، با هنرمندان بزرگ موسیقی فولک مانند Leadbelly ، Josh White ، Woody Guthrie و Pete Seeger نیز همکاری داشت و در تئاتر های برودوی (منجمله نمایش گربه روی شیروانی داغ) و نمایش های تلویزیونی هم حضور گسترده ای داشت به طوری که نام سانی تری در دهه های 1960 و 1970 تجسم عینی سازدهنی سبک کانتری بلوز و فولک بلوز شده بود .
سبک نوازندگی سانی تری حالت بسیار ویژه و منحصر به فردی دارد که به سختی می توان آن را در کنار سایر سبک ها طبقه بندی کرد . صدا و لحن سازش بسیار زیبا و گرم و دلنشین بود . بر تکنیک Bendnig تسلط کم نظیری داشت و نت های Bend شده را بسیار خوش لحن و خوش صدا می نواخت . وی از آکوردها به نحو بسیار مناسبی برای نواختن ریتم های زمینه ای و همراهی با خواننده و سایر نوازنده ها استفاده می کرد . از نت های دو تایی (Double Notes) زیاد استفاده می کرد . یکی از ویژگی های متمایز سبک وی استفاده از نوعی فریاد آوازی با صدای زیر بود که در میانه نواختن سازدهنی از حنجره اش سر می داد و در اصطلاح آن را Whoop می نامند . تمامی این ویژگی ها را می توانید در آهنگ Blowin’ The Fuses گوش دهید .


همچنین سانی تری در به کار گرفتن دست هایش مهارت خیره کننده ای داشت و علاوه بر تولید افکت های صوتی مختلف به طرزی نمایشی و جلوه گرانه از دست هایش اسنفاده می کرد که همواره در اجراهای زنده مورد توجه و تحسین مخاطبان قرار می گرفت . به گوشه ای از هنرنمایی این نوازنده بزرگ نگاه کنید .


وی نخستین موزیسین سبک بلوز و نخستین نوازنده سازدهنی بود که در بزرگداشت فعالیت های هنری اش ، نام و تصویرش بر روی یکی از تمبر های چاپ شده توسط اداره پست ایالات متحده نقش بست .

 American Blues Legend


3 - سبک شیکاگو بلوز (Chicago Blues) :

شاخص ترین ، محبوب ترین و تاثیر گذار ترین سبک نوازندگی بلوز هارپ است . پایه گذار این سبک John Lee Williamson (ملقب به Sonny Boy Williamson I ) بود که در اواخر دهه 1930 با استفاده از تجارب و دستاوردهای نوازندگان قبل از خود و با تکیه بر تکنیک فوق العاده و بی نقصی که داشت ، توانست سازدهنی را به عنوان یک ساز جدی در موسیقی سبک بلوز مطرح کند و جایگاهی محکم و استوار برای این ساز فراهم نماید . برخی از ویژگی های نوازندگی وی که تبدیل به عناصر اساسی سبک شیکاگو بلوز شندن عبارتند از : نواختن به روش Tongue Block ، استفاده از قابلیت های آکوردی سازدهنی ، تاکید بر نت های ضد ضرب ، به کار بردن تکنیک Bending برای نواختن نت های گام بلوز ، استفاده مناسب و بجا از نت های دوتایی (Double Notes) و به کار گرفتن دست ها برای ایجاد افکت های صوتی نظیر Wah-Wah و Hand Tremolo . نوآوری های بی سابقه جان لی ویلیامسون و درخشش تکنیکی آثار وی به سرعت مورد استقبال مخاطبان موسیقی بلوز و همچنین نوازندگان این سبک قرار گرفت به طوری که وی را می توان پرکار ترین و تاثیرگذار ترین نوازنده سازدهنی بلوز در دهه 1940 دانست که بسیاری از آثارش به آهنگ های استاندارد سبک بلوز تبدیل شدند . آهنگ I Have Got To Go به خوبی نشان دهنده مشخصات سبک نوازندگی وی می باشد .
مرگ زودهنگام جان لی ویلیامسون در سال 1948 مانع از ادامه روند خلاقانه فعالیت هایش شد اما نوازندگان دیگری بودند که با الهام گرفتن از ابداعات وی و گسترش دادن آنها توانستند سبک شیکاگو بلوز را بیش از پیش بارور نمایند و تا سرحد کمال پیش ببرند .
مهمترین نوازنده ای که در این دوره در شیکاگو ظهور کرد Marion Walter Jacobs (ملقب به Little Walter ) بود که وی را به حق سلطان سازدهنی بلوز (King of Blues Harmonica) لقب داده اند . لیتل والتر در عین این که از مریدان جان لی ویسلیامسون بود و آثار اولیه اش را در همان سبک اجرامی کرد ، علاقه خاصی هم به آثار Louis Jordan (خواننده و نوازنده ساکسفون در سبک Jazz و R&B ) داشت و به همین خاطر می کوشید سازدهنی دیاتونیک را برای بازتولید صدا و سبکی مشابه به کار بگیرد . به همین خاطر نوع خاصی از جمله بندی (Phrasing) موسیقایی را که مختص به آثار سبک Jazz بود وارد نوازندگیش کرد . وی همچنین جزو نخستین نوازندگانی بود که سازدهنی را به شیوه تقویت شده (Amplified) یا الکتریک (Electric) و با استفاده از امپلیفایر نواخت . جنس صدای سازدهنی را در این روش می توان به جنس صدای ساکسفون و سایر انواع سازهای بادی (Horn) که در سبک Jazz به کار می رود نزدیک کرد به طوری گاهی تشخیص این که یک صدای خاص از سازدهنی تولید شده یا از یک ساز بادی دیگر دشوار می شود . برای نمونه به قطعه کوتاه زیر با اجرای Richard Salwitz (نوازنده گروه J. Geils Band ) گوش دهید .

جنس صدای سازدهنی الکتریک برای شنوندگان آن زمان بسیار تازگی داشت و برخی از آنها تا زمانی که اجراهای لیتل والتر را از نزدیک ندیده بودند تصور نمی کردند صداهایی که در آثار وی می شنوند مربوط به سازدهنی باشد !
لیتل والتر علاقه خاصی به اجرای آهنگ های بی کلام (Instrumental) در سبک بلوز داشت و شاهکارهای بی کلام زیادی از خود به یادگار گذاشته است . آهنگ معروف Juke که در سال 1952 منتشر شد به خوبی نشان دهنده ویژگی های سبک Electric Chicago Blues می باشد .
لیتل والتر بی شک یکی از بزرگ ترین و تاثیرگذار ترین نوازندگان تاریخ سازدهنی است که نوآوری های تکنیکی و سبکی موجود در آثارش همواره مورد ستایش و تمجید طرفداران و نوازندگان سبک بلوز بوده است . از دیگر نوازندگان شاخص سبک شیکاگو بلوز می توان به افرادی چون Big Walter Horton (ملقب به Big Walter ) ، Alec Rice Miller (ملقب به Sonny Boy Williamson II ) ، James Cotton (ملقب به Mr. Superharp ) ، Junior Wells ، George Harmonica Smith و Billy Boy Arnold اشاره کرد که همگی جزو نوازندگان سیاهپوست هستند . از اواسط دهه 1960 نوازندگان جوان سفیدپوست نیز به نواختن سازدهنی بلوز روی آوردند که منجر به ظهور نسل جدیدی از نوازندگان بزرگ و صاحب سبک مانند Paul Butterfield ، Charlie Musselwhite ، Paul Oscher ، Rod Piazza و . . . . . شد .

به نمونه دیگری از آثار سبک شیکاگو بلوز با اجرای Little Walter توجه نمایید :

4 - سبک کروماتیک بلوز (Chromatic Blues)

مهمترین نوع سازدهنی مورد استفاده در سبک بلوز سازدهنی دیاتونیک است اما از سازدهنی کروماتیک نیز می توان برای نواختن آهنگ های این سبک استفاده کرد . Little Walter نخستین نوازنده ای بود که از سازدهنی کروماتیک برای اجرا و ضبط یک آهنگ بلوز استفاده کرد . اما این George Harmonica Smith بود که توانست با نوآوری هایش این سبک را به حد پختگی و کمال برساند و لقب سلطان کروماتیک بلوز (King of Chromatic Blues Harmonica) را از آن خود نماید . او که در دوره کودکی علاقه خاصی به شنیدن آهنگ های Larry Adler داشت و نحوه استفاده از فواصل اکتاو را در آثار وی شنیده بود ، تصمیم گرفت از این فواصل در نواختن آهنگ هایش استفاده نماید و در واقع آن را به رکنی اساسی در نوازندگی این سبک تبدیل نماید (در نمونه های قبلی این سبک که توسط Little Walter ارائه شده بود فواصل اکتاو به کار نرفته بود و عمدتا از فواصل ششم ماژور (Major Sixth) استفاده شده بود) . برخی از مشخصات این سبک عبارتند از : نواختن سازدهنی کروماتیک در پوزیشن سوم ، استفاده از نت های مد دورین (Dorian Mode) ، استفاده حد اقلی از شستی (Slide) سازدهنی کروماتیک ، نواختن سازدهنی عمدتا به روش الکتریک ، به کار گرفتن تکنیک های مرتبط با روش Tongue Block برای نواختن اکتاو ها و سایر فواصل موسیقایی و همچنین تکنیک هایی مانند Tongue Slap و Pull و Tongue Lift .

آهنگ Blues In The Dark با اجرای George Harmonica Smith نمونه شاخصی از آثار این سبک محسوب می شود .


جورج هارمونیکا اسمیت پس از مدتی که در شیکاگو به فعالیت مشغول بود ، برای ادامه زندگی به کالیفرنیا نقل مکان کرد و نقش بسیار مهمی در معرفی سازدهنی بلوز به نواحی غربی ایالات متحده و پایه گذاری سبک نوینی از نوازندگی موسوم به West Coast Blues ایفا کرد . بسیاری از شاگردان وی در آن منطقه بعدها خود به نوازندگان برجسته و بزرگی تبدیل شدند ؛ نوازندگانی چون Rod Piazza ، William Clarke و Mark Hummel .
ویلیام کلارک ازجمله نوازندگانی بود که با نوآوری هایش در جهت تلفیق نمودن موسیقی بلوز با سبک جز (Jazz) نقش مهمی در توسعه دادن شاخه کروماتیک بلوز داشته است . به آهنگ Blowin’ Like Hell که با یک سازدهنی کروماتیک گام Bb اجرا شده است گوش دهید :


سبک راک (Rock Harmonica)

اگر ده های پنجاه و شصت میلادی را دوره پیدایش و شکوفایی سبک راک بدانیم ، با نگاهی به گروه های موسیقی آن زمان در می یابیم که نوعی اقبال عمومی نسبت به سازدهنی در بین آنها وجود داشته است . الویس پریسلی (Elvis Presley) که از خوانندگان پیشرو سبک Rock n Roll بود در تعدادی از آهنگ هایش و موسیقی متن فیلمهایی که در آنها بازی کرده از صدای سازدهنی بهره گرفته است . جان لنون (John Lennon) خواننده و مغز متفکر گروه The Beatles که بسیاری آن را محبوب ترین گروه موسیقی دهه شصت می دانند ، در تعداد قابل توجهی از آهنگ هایش سازدهنی نیز نواخته است . گروه های راک بی شماری مانند Cream ، The Rolling Stones ، Ten Years After ، The Who ، Deep Purple ، Led Zeppelin ، . . . . . در آثار ضبط شده و اجراهای زنده شان سازدهنی را به کار گرفته اند و به این ترتیب نقش زیادی در معرفی این ساز و قابلیت های آن به جوانان علاقه مند به موسیقی داشته اند .
برای آشنایی با نحوه استفاده از سازدهنی در سبک راک ، لازم است به این نکته اشاره شود که در یک تقسیم بندی بسیار کلی و قراردادی می توان آثار اجرا شده در این سبک را به دو گروه متفاوت تقسیم نمود :
1 – آهنگ هایی که ارتباطی با سبک بلوز ندارند یعنی ساختار هارمونیک آنها از الگوی 12 میزانه سبک بلوز (12 Bar Blues) پیروی نمی کند و در ساخت ملودی از نت های گام بلوز (Blues Scale) استفاده نمی کنند . در واقع بیشتر آهنگ های سبک راک از این دسته هستند و از هر دو نوع سازدهنی دیاتونیک و کروماتیک در این دسته از آثار استفاده شده است . آهنگ زیبا و به یاد ماندنی Love Me Do که توسط John Lennon و با سازدهنی کروماتیک اجرا شده از این دسته است .
2 – آهنگ هایی که از گام بلوز و ساختار 12 میزانه مخصوص به سبک بلوز استفاده می کنند . این آهنگ ها در واقع همان آهنگ های سبک بلوز هستند که با تمپو های بالاتر و ریتم های کوبنده تر و با تنظیماتی که قدری با آثار سنتی موسیقی بلوز تفاون دارد اجرا شده اند . برای اشاره به این گروه از آثار گاهی از عنوان بلوز راک (Blues Rock) هم استفاده می شود . در این نوع آهنگ ها اغلب از سازدهنی دیاتونیک استفاده می شود و تکنیک های نوازندگی نیز برگرفته از تکنیک های به کار رفته در سبک بلوز است . یکی از شاخص ترین آثار این سبک آهنگ Whammer Jammer است که توسط Richard Salwitz نوازنده گروه J. Geils Band اجرا شده است .
از دیگر نوازندگان بنام سازدهنی در موسیقی راک می توان به John Popper اشاره کرد که ترکیبی از دو روش فوق را در نوازندگی به کار می گیرد و سرعت بالایش در نوازندگی همواره مایه شگفتی و اعجاب علاقه مندان سازدهنی بوده است . وی عضو گروه Blues Traveler بوده و با سایر هنرمندان موسیقی راک نیز به عنوان نوازنده مهمان همکاری داشته است . برای آشنایی بیشتر با سبک نوازندگی وی به آهنگ Tuesday’s Gone که همراه با گروه Metallica اجرا کرده است گوش دهید :

سبک کانتری و بلوگرس (Country & Bluegrass Harmonica)

نوازندگی سازدهنی در سبک کانتری بیش از هر چیز یادآور نام Charlie McCoyاست که در دهه 1960 توانست پایه گذار شیوه نوینی از نوازندگی سازدهنی در این سبک باشد . در این سبک از موسیقی معمولا از گام های ماژور (به ویژه گام پنتاتونیک ماژور)استفاده می شود و برخلاف سبک بلوز تاکیدی بر به کار گرفتن روش Tongue Block و تکنیک های مرتبط با آن وجود ندارد . هر چند مانند موسیقی بلوز عمدتا از سازدهنی دیاتونیک استفاده می شود (که معمولا از نوع Country Tuning است) ، اغلب آهنگ ها در پوزیشن دوم (یا به صورت Cross Harp ) اجرا می شوند و تسلط بر تکنیک Bending از ملزومات اساسی نوازندگی در این سبک به شمار می رود . برای نمونه به آهنگ Today I Started Loving You Again با اجرای Charlie McCoy توجه نمایید :
این آهنگ در اصل از آثار محبوب Merle Haggard خواننده افسانه ای موسیقی کانتری است که در اینجا به صورت بی کلام برای سازدهنی تنظیم و اجرا شده است .
نت های بسیار واضح و خوش صدا که عمدتا به صورت نت های تکی (Single Notes) اجرا می شوند ، تکنیک Bending دقیق و سرعت فوق العاده از مشخصات سبک نوازندگی Charlie McCoy است. آهنگ Orange Blossom Special که در اواخر دهه 1960با اجرای چارلی مک کوی منتشر شد ، نمونه شاخصی از شیوه نواختن سازدهنی در سبک کانتری محسوب می شود که بعدها به کرات توسط سایر نوازندگان این سبک تقلید شده است . به عنوان نمونه به اجرای Mike Stevens از این آهنگ توجه نمایید :
از دیگر نوازندگان برجسته این سبک می توان به افرادی مانند Jimmy Fadden ، Buddy Greene ، Mickey Raphael ، Terry McMillan و Mike Stevens اشاره نمود .

سبک کلاسیک (Classical Harmonica)

لری ادلر (Larry Adler) از بزرگ ترین و محبوب ترین نوازندگان تاریخ سازدهنی است که توانست آثار مطرح موسیقی کلاسیک را با زیبایی و مهارت کم نظیر و بی سابقه ای به وسیله سازدهنی کروماتیک اجرا نماید . با آثار وی بود که طرز نگرش علاقه مندان موسیقی و همچنین سایر موسیقیدانان در مورد سازدهنی به عنوان یک آلت موسیقی کم ارزش و هم ردیف نوعی اسباب بازی تغییر کرد و به تدریج آن را به عنوان نوعی ساز جدی که حتی قابلیت اجرای آثار موسیقی کلاسیک را نیز دارد به همگان معرفی نمود . آهنگ Hungarian Dance No. 5 با اجرای لری ادلرنمونه بسیار مناسبی از قابیلیت های سازدهنی در نواختن قطعات موسیقی کلاسیک است .
از دیگر نوازندگان مطرح سازدهنی در سبک موسیقی کلاسیک می توان به John Sebastian Sr. ، Cham-Ber Huang ، Tommy Reilly ، Claude Garden ، Willi Burger ، Franz Chmel و Robert Bonfiglio اشاره کرد .

به آهنگ زیبای Badinerie با اجرای Claude Garden توجه نمایید :

سبک جز (Jazz Harmonica)

پس از این که سازدهنی کروماتیک به همت بزرگانی چون Larry Adler به عنوان یک ساز جدی در میان علاقه مندان موسیقی مطرح شد ، رفته رفته موسیقیدانان سبک جز (Jazz) هم به استفاده از این ساز تمایل نشان دادند . هم Larry Adler و هم نوازندگان دیگری مانند Max Geldray سازدهنی کروماتیک را برای اجرای آثار سبک جز به کار گرفتند اما بی شک با کارهای Jean Toots Thielemans در دهه 1950 بود که ارزش ها و قابلیت های سازدهنی در این سبک بیش از پیش بر همگان آشکار شد . وی که سابقه همکاری با غول های موسیقی جز و بی باپ (Bebop) مانند Charlie Parker ، Miles Davis ، Benny Goodman ، Sidney Bechet و . . . . . را داشت توانست با مهارت فراوان سازدهنی کروماتیک را برای همراهی با هارمونی های پیچیده سبک جز به کار گیرد و با توانایی های تکنیکی و بداهه پردازانه منحصر به فردی که داشت حتی از نواختن قطعات سریع و غامض موسیقی بی باپ نیز ابایی نداشت . آهنگ Isn’t It Romantic که در سال 1958 ضبط شده است از این حیث مثال زدنی است .
از دیگر نوازندگان مطرح این سبک می توان به Charlie Leighton ، Ray Preston ، Bill Barrett ، Hendrik Meurkens ، Charles Spranklin ، William Galison و Pete Pedersen اشاره کرد .

به نمونه دیگری از اجرای آهنگ های موسیقی Jazz با اجرای Charlie Leighton گوش دهید :

سبک پاپ (Pop Harmonica)

سازدهنی با توجه به صدای دلنشینی که دارد همواره مورد توجه هنرمندان سبک پاپ نیز بوده است : گاهی خود این هنرمندان به نواختن سازدهنی پرداخته اند و گاهی هم از نوازندگان حرفه ای وشناخته شده سازدهنی برای استفاده از صدای این ساز یاری گرفته اند . یکی از شاخص ترین نوازنده های سازدهنی در سبک پاپ (و همین طور سبک های Soul و R&B ) نوازنده سیاهپوست و نابینایی است به نام استیوی واندر (Stevie Wonder) که آثارش همواره مورد توجه علاقه مندان سازدهنی بوده است . آهنگ زیبای Isn’t She Lovely (که آن را به مناسبت تولد دخترش ساخته است) نمونه خوبی از کاربرد سازدهنی در سبک پاپ می باشد .

سبک ایرلندی (Irish Harmonica)

در سبک ایرلندی سنتی بیشتر از سازدهنی های ترمولو ، اکتاو و کروماتیک استفاده می شود و سازدهنی دیاتونیک به طور سنتی کمتر به کار رفته است. در این سبک با توجه به این که تمرکز اصلی بر نواختن ملودی های زیبا و به کار بردن نت های تزئینی (Grace Notes) است و کمتر از آکوردها بهره می گیرد ، در هنگام نواختن سازدهنی عمدتا از نت های تکی (Single Notes) استفاده می شود و از نت های دوتایی ، آکوردها و فواصل اکتاو چندان استفاده نمی شود .
از مهمترین نوازندگان این سبک می توان به Brendan Power ، Rick Epping ، Mick Kinsella ، Eddie Clarke و Paul Moran اشاره نمود . برای آشنایی بهتر با این سبک به آهنگ Lord Inchiquin با اجرای Brendan Power گوش دهید .



سبک سازدهنی دیاتونیک مدرن (Modern Diatonic Harmonica)

در 3-2 دهه اخیر شاهد ظهور نوازندگانی بوده ایم که کوشیده اند با غلبه بر محدودیت اصلی سازدهنی دیاتونیک که برخوردار نبودن از تمام نت های گام کروماتیک است ، این نوع سازدهنی را برای خلق صداهایی جدید و متفاوت از آنچه قبلا شنیده بودیم به کار بگیرند .
پیشرو نوازندگی در این سبک Howard Levy بود که در اواخر دهه 1980 تکنیک Overbending را با مهارت کامل در آثارش به کار گرفت و توانست تمام فواصل نیم پرده گام کروماتیک را با سازدهنی دیاتونیک اجرا نماید . جالب این است که وی در ابتدا به عنوان یک نوازنده حرفه ای پیانو در سبک Jazz فعالیت می کرد. اما عشق و علاقه عجیبی که به جنس صدای سازدهنی دیاتونیک داشت او را به این فکر انداخت که آثار سبک Jazz را با سازدهنی دیاتونیک اجرا کند و با تلاش های مستمری که در این راه داشت سرانجام موفق شد! آلبوم Harmonica Jazz که وی در سال 1986 ضبط و منتشر کرد توانست قابلیت های نامکشوف سازدهنی دیاتونیک را به دیگر نوازندگان معرفی نماید و افق های جدیدی را در هنر نوازندگی سازدهنی به نمایش بگذارد . به آهنگ Donna Lee که در اصل با ساکسفون و توسط Charlie Parker اجرا شده و در اینجا Howard Levy آن را با سازدهنی دیاتونیک نواخته است توجه نمایید .


فعالیت های Howard Levy محدود به سبک Jazz نمی شود بلکه تسلط تکنیکی فوق العاده اش بر روی سازدهنی دیاتونیک به وی این امکان را داده است که آثار زیبا و متفاوتی در سبک های گوناگون مانند موسیقی کلاسیک ، موسیقی عربی ، موسیقی نواحی بالکان و ... خلق نماید .
از دیگر نوازندگانی که تکنیک Overbending را به طور گسترده ای در آثارشان به کار گرفته و موفق به خلق نوآوری هایی در سبک های گوناگون شده اند می توان به افرادی چون Carlos del Junco ، Chris Michalek ، Adam Gussow ، Jason Ricci ، Mike Stevens و Roland Van Straaten اشاره نمود .

گروه های سازدهنی (Harmonica Bands)

نمی توان به سبک های مختلف نوازندگی سازدهنی اشاره کرد اما گروه نوازی سازدهنی را از یاد برد . با این که گروه نوازی سازدهنی امروزه کمتر دیده می شود ، در سالهای 1950 - 1920 بویژه در آمریکا رواج بسیار داشت. در واقع این دوره را "عصر طلائی" سازدهنی در آمریکا نامیده اند . از معروف ترین گروه های سازدهنی در آن سالها می توان به The Harmonica Rascals (به سرپرستی نوازنده و نویسنده مشهور Borrah Minevitch ) و گروه The Harmonicats (به سرپرستی Jerry Murad ) اشاره کرد . در این گروه ها عمدتا از 3 نوع سازدهنی کروماتیک ، بیس و آکورد استفاده می شد و فعالیت اصلی آنها تنظیم و بازنوازی آثار مطرح موسیقی پاپ و کلاسیک بود .
بازنوازی آهنگ Saber Dance (که از ساخته های معروف آرام خاچاطوریان است) با اجرای گروه The Harmonicats نمونه خوبی از آثار این گونه گروه های سازدهنی می باشد .
علاوه بر آهنگ هایی که لینک دانلود آنها را در این صفحه مشاهده می نمایید ، وب سایت ایران هارمونیکا بر آن است تا هر ماه یک آهنگ جدید از بین آثار نوازندگان مطرح سازدهنی را به خوانندگانی که به عضویت در سایت در آمده باشند، تقدیم نماید . اگر همه چیز مطابق برنامه های تنظیم شده پیش برود ، اعضای سایت ایران هارمونیکا می توانند در سه روزنخست از هر ماه شمسی منتظر معرفی آهنگ جدیدی باشند که به نشانی پست الکترونیک آنان ارسال خواهد شد . خوانندگانی که به معرفی و دریافت ماهانه آهنگ های جدید تمایل دارند ، می توانند با ثبت نام در قسمت عضویت در سایت از این امکان استفاده نمایند .

امیدواریم از شنیدن آهنگ های معرفی شده در این بخش و آشنایی با نحوه استفاده از سازدهنی در سبک های گوناگون موسیقی لذت برده باشید .

تهیه مطالب و آهنگ ها : صابر عبدلی – مرداد 1389