مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
به یاد جری ادلر (Jerry Adler)
Jerry Adler & James Stewart.jpg

جری ادلر (Jerry Adler) نوازنده چیره دست هارمونیکا که صدای ناب و رسای سازش را در فیلم هایی مانند شین (Shane) ، ماجرای نیمروز (High Noon) و مری پاپینز (Mary Poppins) می توان شنید و در عین حال همیشه در سایه شهرت برادر بزرگ ترش لری ادلر (Larry Adler) به سر می برد ، در تاریخ 13 مارس 2010 (مصادف با 22 اسفند 1388) در شهر Ellenton ایالت فلوریدا درگذشت . وی در زمان مرگ 91 سال سن داشت و در Sarasota زندگی می کرد . علت مرگ بنا بر گفته پسرش مایکل ، سرطان پروستات بوده است .
وی در دوران فعالیتش افتخار دوستی و همکاری با بزرگانی چون George Gershwin (که تنظیم ویژه ای از آهنگ Rhapsody In Blue برایش انجام داده بود) ، Louis Armstrong (خواننده و نوازنده افسانه ای ترومپت) ، Red Skelton ، W.C. Fields ، Danny Kaye ، George Burns ، Judy Garland ، Carey Grant و ... را داشته بود و به همراه برادرش از بزرگ ترین نوازندگان سازدهنی کروماتیک جهان به شمار می رفت . در این مطلب نگاهی داریم به زندگی و آثار جری ادلر .

هیلیارد جرالد ادلر (Hilliard Gerald Adler) ملقب به جری ادلر (Jerry Adler) در روز سی ام اکتبر سال 1918 در بالتیمور آمریکا به دنیا آمد . از دوره کودکی با موسیقی و صدای سازدهنی برادر بزرگ ترش لری ادلر (Larry Adler) آشنا بود و در اوایل نوجوانی تصمیم گرفت نواختن سازدهنی را به صورت جدی دنبال نماید . در گفتگویی که در سال 1997 با Sarasota Herald Tribune داشت در این باره به مزاح گفته بود : "بچه ای خیلی لاغر و مردنی بودم که اصلا نمی تونستم توجه دختر ها رو به خودم جلب کنم . به همین خاطر برای دفاع از (حیثیت) خودم دنبال این کار رفتم . و جواب هم داد!" .

نقطه آغاز فعالیت حرفه ای جری ادلر زمانی بود که در سن 13 سالگی برنده یک مسابقه استعدادیابی در یکی از نمایشخانه های محلی شد . این همان مسابقه ای بود که 5 سال پیش از آن برادر بزرگ ترش لری ادلر برنده آن شده بود و توسط روزنامه Baltimore Evening Sun (بزرگ ترین روزنامه ایالت مریلند) برگزار می شد . و جالب تر این که جری ادلر در این مسابقه همان قطعه ای را اجرا کرد که لری ادلر اجرا کرده بود : Minuet In G اثر بتهوون .
جایزه نفر نخست این بود که به مدت یک هفته فرصت اجرای برنامه به همراه Red Skelton ، کمدین معروف آن نمایشخانه را داشته باشد . چند سال بعد جری ادلر که در منهتن نیویورک به دنبال کار می گشت ، موفق شد نظر مخاطبان را به خود جلب نماید و به زودی به ارکستر متعلق به پل وایتمن (Paul Whiteman) ملحق شود . پل وایتمن یکی از موفق ترین و محبوب ترین رهبران ارکستر و سرپرست گروه های موسیقی پاپ ایالات متحده در سالهای 1920 بود که آثار ضبط شده اش هم با استقبال فوق العاده ای روبرو شده و توانسته بود لقب "سلطان جز" (King of Jazz) را در آن دوران به خود اختصاص دهد . وی همان شخصی بود که نخستین اجرای زنده آهنگ Rhapsody In Blue (از ساخته های George Gershwin ) را در سال 1924 بر عهده داشت و بسیاری از آهنگ های پاپ و جز استاندارد را مانند Mississippi Mud ، Wonderful One ، Hot Lips و Grand Canyon Suite را در طول دوران فعالیتش ضبط نمود . هرچند با ظهور سبک Swing در دهه 1930 به تدریج محبوبیتش رو به افول گذاشته بود و در دهه 1940 تقریبا از فعالیت کناره گرقته بود .

به هر حال همکاری با پل وایتمن موقعیت مناسبی برای جری ادلر بود تا خود را به عنوان یک نوازنده توانای سازدهنی به دیگران معرفی نماید . در همین ایام بود (اواسط دهه 1930) که از او دعوت شد در تالار Palladium شهر لندن در برابر پادشاه و ملکه انگلستان به اجرای برنامه بپردازد . در طی این مراسم جری ادلر که به رک گویی و پر رویی شناخته شده بود ، ابتدا از ادای تعظیم در برابر خانواده سلطنتی خودداری نمود هر چند بعدا این کار را به نشانه ادب به جا آورد . و هنگامی که پادشاه (جرج پنجم) را از نزدیک ملاقات کرد گفت که در آن لحظه تعظیم نمودن را فراموش کرده و به جایش با پادشاه دست داده است . جری ادلر در سال 1997 در این باره به روزنامه هرالد تریبیون گفته بود : "آن واقعه به صفحه اول تمام روزنامه های اروپا راه یافت . واقعا این کار از هیچ کس انتظار نمی رفت . "

در خلال جنگ جهانی دوم و در سال 1943 در حالی که به عنوان یک موزیسین به فعالیت حرفه ای مشغول بود ، برای خدمت در ارتش وارد نیروی هوایی ارتش شد و محل خدمتش در یک واحد فرهنگی هنری در Santa Ana در ایالت کالیفرنیا تعیین شد . در آنجا در اجرای نمایش Winged Victory که از ساخته های اخلاق گرایانه ماس هارت (Moss Hart) (نمایشنامه نویس و کارگردان تئاتر معروف آمریکایی) در مورد خلبان های تحت آموزش بود شرکت کرد . وی در نسخه سینمایی این اثر که در سال 1944 به کارگردانی جرج کیوکر (George Cukor) ساخته شد نیز ظاهر شد .

جری ادلر مشتاق بود تا به خارج از آمریکا نیز مسافرت کند . به همین خاطر داوطلبانه به یکی از واحدهای فرهنگی هنری ارتش به نام کبوترهای بالدار (Winged Pigeons) پیوست و به همراه آنها از بسیاری از جزایر پاسیفیک پس از آزادسازی آنها توسط نیروهای آمریکایی (و در چند مورد نیز در حین آزادسازی) بازدید کرد .
بر خلاف برادر بزرگ ترش لری ادلر که از بزرگ ترین نوازندگان موسیقی کلاسیک بر روی سازدهنی بود ، جری ادلر در خواندن نت های موسیقی (از روی پارتیتورها) مشکل داشت . خود وی در این باره می گوید : "من از کودکی دچار Dyslexia بودم و همه چیز را وارونه و قروقاطی می دیدم" (دیس لکسیا نوعی اختلال یادگیری و شناختی است که با ناتوانی در خواندن مطالب یا درک مطالب خوانده شده مشخص می شود . این اختلال در چهره های هنری دیگری مانند Tom Cruise نیز گزارش شده است – م . ) . به همین خاطر خواندن نت های موسیقی همیشه برایش دشوار بود و هیچ گاه نتوانست این کار را به خوبی و با سرعت انجام دهد .

جری ادلر زیاد در قید و بند تمرینات خاص نوازندگی نبود و در این باره گفته بود : "من تنبل ترین موزیسینی هستم که تابحال دیده اید ... تمرین من محدود به همان زمان اجرا بود " . با اینحال برخوردار بودن جری ادلر از گوش قوی و حافظه عالی این نقیصه را جبران می کرد . در این باره می گوید : "تنها کاری که لازم است انجام دهم که قطعه ای را حداکثر دو بار گوش دهم و بعد آن را از حفظ می شوم" .
به عنوان مثال برای اجرای تنظیم ویژه ای از آهنگ Rhapsody In Blue که توسط George Gershwin برایش نوشته شده بود ، ابتدا از یک پیانیست خواست تا آن را برایش بنوازد و آن را با یک دستگاه ضبط صوت سیمی یا Wire Recorder (دستگاه ضبط صوتی که قبل از ابداع شدن ضبط صوت های الکترونیکی وجود داشت و صدا را بر روی یک سیم فولادی ضبط می کرد) ضبط کرد و سپس نواختن آن را به روش گوشی یاد گرفت .

Jerry Adler (1997)

بر خلاف لری ادلر که خود را وقف موسیقی کلاسیک نموده بود ، جری ادلر بیشتر به آهنگ های پاپ چسبیده بود . در سال های 1940 تا 1960 از سولیست های بسیار پرطرفدار برای نوازندگی در موسیقی متن فیلم های سینمایی بود . از آثار وی در این دوره می توان به فیلم های شین (Shane) ، ماجرای نیمروز (High Noon) ، آلامو (The Alamo) ، نمی توانی با خودت ببری (You Can't Take It With You) ، مری پاپینز (Mary Poppins) و بانوی زیبای من (My Fair Lady) اشاره نمود . در فیلم حقه باز (The Juggler) که در سال 1953 با هنرمندی کرک داگلاس ساخته شد در برابر دوربین حضور یافت و به نواختن سازدهنی در صحنه مربوط به اردوگاه پرداخت .

زمانی که لازم بود بازیگران سینما برای بازی کردن در یک نقش خاص سازدهنی را در دست بگیرند ، جری ادلر به آنها نشان می داد که چگونه ادای نواختن سازدهنی را به طرزی متقاعد کننده (نه ساختگی و تصنعی) دربیاورند و بعد خودش موسیقی مورد نظر را خارج از صحنه ضبط می کرد تا به صدای فیلم اضافه شود . او این کار را در فیلم ظرف طلا (Pot O' Gold) محصول سال 1941 به جیمز استیوارت و همچنین در فیلم ماجرای عاشقانه روزی ریج (The Romance of Rosy Ridge) ساخته سال 1947 به ون جانسون یاد داد . (در برخی منابع مانند سایت IMDB از لری ادلر به عنوان نوازنده سازدهنی در فیلم ظرف طلا یاد شده است – م ) .

در سال 1947 با سیلویا گندل (Sylvia Gandel) ازدواج نمود که ازدواجشان تا زمان وفات همسرش در سال 1990 دوام داشت . از این ازدواج ادلر یک پسر به نام مایکل و یک دختر به نام سوزان بر جای مانده است .
جری ادلر از دهه 1950 به فعالیت مداوم بر روی کشتی های تفریحی و سیاحتی مشغول بود که تا چند دهه مخارج زندگیش را به خوبی تامین می نمود . علاوه بر این ها ، در تهیه موسیقی برای فیلم های سینمایی مختلف ، شوهای تلویزیونی ، آلبوم های موسیقی ، کلوب های موسیقی Jazz ، اجراهای موزیکال برای سربازان جنگ جهانی دوم و حتی در سیرک ها مشارکت داشت . در دهه 1980 که دیگر فعالیت بر روی این کشتی ها برایش دشوار شده بود ، به اجرای برنامه در محافل هنری فلوریدا روی آورد . وی بیشتر اوقات به همراه ارکسترهای موسیقی پاپ به روی صحنه می آمد و به اجرای آثار جرج گرشوین می پرداخت . در یکی از مصاحبه هایی که در دوران سالمندی با روزنامه هرالد تریبیون داشت گفته بود که تنها هفته ای یک بار برنامه اجرا می کند و کلکسیون سازدهنی هایش از 3000 عدد سازدهنی به 12-10 عدد کاهش یافته است . وی در یکی از کلوب های موسیقی جز شهر محل زندگیش به نام Jazz Club of Sarasota عضویت داشت و در آنجا هم گهگاهی دست به ساز می برد .

وی در طول بیش از 66 سال فعالیت حرفه ای اجراهایی در برابر سران کشورهای اروپایی و همچنین مائو تسه تونگ داشت . یک بار هم به کاخ سفید راه یافت و به همراه رییس جمهور وقت آمریکا هری ترومن یک زوج موسیقایی غیر منتظره را تشکیل دادند : هری ترومن با پیانو و جری ادلر با سازدهنی به اجرای آهنگ The Missouri Waltz پرداختند . بعد از اجرای این آهنگ ، جری ادلر به هری ترومن گفته بود : "راستش ریاست جمهوری شما به مراتب بهتر از پیانو زدنتان است ." همچنین سابقه اجرا با همکاری با چهره های بسیار محبوب و اسطوره ای نظیر Frank Sinatra ، Jack Benny و Ed Sullivan (که یک شوی فوق العاده محبوب موسیقی را در تلویزیون آمریکا تهیه می کرد) را داشت .
از جری ادلر آلبوم های اندکی منتشر شده است ؛ شاید به این خاطر که بیشتر وقتش را صرف اجراهای زنده و مسافرت با کشتی های تفریحی می کرد . اولین آلبومش در سال 1995 منتشر شد که The Harmonica Magic of Jerry Adler نام داشت و در واقع برگزیده ای از آثار قبلیش بود که در قالب یک سی دی صوتی منتشر می شد . برای شنیدن بخشی از آهنگ های اجرا شده توسط جری ادلر می توانید به صفحه مربوطه در وب سایت شخصی وی مراجعه نمایید:

از جری ادلر یک DVD هم با نام The Jerry Adler Show منتشر شده است که در بر گیرنده بخشی از اجرای زنده او در Wilshire Theater لس آنجلس به سال 1972 و همچنین قسمتی از کنسرت وی با ارکستر فیلارمونیک Abilene در سال 1992 می باشد .
جری ادلر و برادرش لری ادلر به ندرت در معیت هم در جایی حاضر می شدند . با این حال کلیپ تصویری نادری از اجرای مشترک ایندو برادر وجود دارد که آنها را در حال نواختن آهنگ Rhapsody In Blue (از ساخته های جرج گرشوین) نشان می دهد :

در سال های آخر عمر به علت برخی مشکلات تنفسی از اجرای کنسرت کناره گیری کرد و فقط گاهی به خاطر دل خودش و سرگرم کردن دوستان و اطرافیان سازدهنی می نواخت . مثلا در سرای سالمندان محل اقامتش یکبار در تاریخ سوم نوامبر 2005 به اجرای آهنگ Fiddler On The Roof و چند آهنگ دیگر از George M. Cohan پرداخت و با تعریف داستانها و خاطرات گذشته اطرافیانش را سرگرم نمود . با اینحال هنوز در برخی مناطق مورد توجه و دعوت قرار می گرفت . به عنوان مثال از او درخواست شده بود تا در یک نمایشگاه و فستیوال موسیقی که در مارس 2006 در فرانکفورت آلمان برگزار می شد ، به عنوان سخنران مهمان حضور داشته باشد و احیانا در زمان حضورش اجرای زنده کوتاهی نیز داشته باشد . با اینحال به مسوولان نمایشگاه گفته بود که "حداکثر سه آهنگ می توانم اجرا کنم . بیشتر از این توانایی ندارم " .

در سال 2003 به شهر میلواکی عزیمت نمود و در سرای سالمندان Laurel Oaks که در نزدیکی محل سکونت خانواده و اقوام همسر دومش بود اقامت گزید . همسر دومش جین روپا (Jean Ruppa) بود که بعد از فوت همسر اول جری ادلر با وی ازدواج کرده بود . (جین روپا در سال 2009 درگذشت .)
در اواسط سال 2005 بود که جری ادلر در سن 86 سالگی با انتشار کتاب خاطراتش تحت عنوان "Living From Hand To Mouth : My Memoir" ( زندگی بخور و نمیر : سرگذشت من) ، جنبه دیگری از استعدادهای خود را و این بار در زمینه نویسندگی به نمایش گذاشت . در این کتاب ماجراهای گوناگونی که در دوران فعالیتش بر وی گذشته و همچنین شرح ملاقات ها و روابط دوستانه وی با چهره های هنری سرشناس به شیوه ای جذاب و اغلب با زبان طنز نقل شده است . از جمله خاطراتی از روابط شخصی جری ادلر با ستارگان سینما مانند کری گرانت ، هامفری بوگارت ، فرانک سیناترا ، الیزابت تیلور ، جین کلی ، بتی دیویس ، کاترین هپبورن ، اسپنسر تریسی و جیمز استیوارت که بسیار خواندنی است و جنبه های ناگفته ای از زندگی و شخصیت این بازیگران را بازگومی کند . جری ادلر در گفتگویی تلقنی با روزنامه Jewish Chronicle گفته بود که مدت ده سال بر روی موضوع این کتاب کار می کرده است و با این که نوشتن این کتاب کاری طولانی و خسته کننده بوده است ولی از انجام دادنش لذت برده است . کتاب خاطرات جری ادلر مدت کوتاهی پس از انتشار با استقبال خوبی مواجه شد که به گفته خود جری ادلر "بیش از حد انتظار" بود و "بازتاب های خوبی به دنبال داشت" .

Nan Fortunic که از دوستان نزدیک جری ادلر است می گوید : "این کتاب شهرتی دوباره برای جری ادلر به همراه آورد . به یکباره نامش در کشورهای مختلف بر زبان افتاد و از کشور آلمان در خواستی برای حضور در یک کنسرت موسیقی به دستش رسید ." وی که جزو دوستان نزدیک جری ادلر در ده سال آخر عمرش بود ، توانسته بود در این سال ها شاهد هنرنمایی هایش در جمع های خانوادگی و دوستانه نیز باشد . Nan در این مورد می گوید : "برای مردی با این سن و سال شگفت انگیز بود . باور کردنی نبود که نت ها را چقدر می توانست به مدتی طولانی نگه دارد."

به نظر می رسد دریای خاطرات و حکایت های شیرین جری ادلر هیچ وقت پایانی نداشته است . به عنوان مثال برای Nan Fortunic تعریف کرده بود که قرار بود با Judy Garland (هنرپیشه معروف و محبوب سینما که در آثاری چون جادوگر شهر آز بازی کرده است) ازدواج کند ولی یک تهیه کننده سینما به جودی گارلند گفته بود که با این کار آینده اش در هالیوود از بین می رود . و این مربوط به زمانی می شد که جری ادلر هنوز معروف نشده بود . همچنین ادلر زمانی کوتاه با Vivien Leigh ستاره محبوب فیلم هایی مانند بر باد رفته در ارتباط بود . ماجرای دیگری هم در مورد برخوردش با Louis Armstrong چهره افسانه ای موسیقی جز در شهر نیو اورلئان برای دوستانش تعریف کرده بود که در کتاب اتوبیوگرافی اش که در سال 2005 منتشر شد ذکر نشده است . ادلر در این مورد گفته بود : "در حال قدم زدن در خیابان های نیو اورلئان بودم که لوییس آرمسترانگ مرا به اسم صدا زد و برای صرف نوشیدنی و همکاری در ضبط چند آهنگ دعوت کرد ." ظاهرا این همکاری هیچ وقت میسر نشد و گر نه چه آهنگ های جالی بر جای مانده بود .

واپسین آفرینش های موسیقایی جری ادلر زمانی بود که در بستر مرگ و بر روی تخت بیمارستان به خواندن آواز همراه با فرزندانش پرداخت . با اینکه چند روز بود قدرت تکلم و برقراری ارتباط با اطرافیان را از دست داده بود ، وقتی فرزندانش یکی از آهنگ های محبوب خانوادگیشان را خواندند جری ادلر هم به آنها پیوست . پسرش مایکل در این باره می گوید :"انگار که قسمت دیگری از مغزش بیدار شده بود . این آهنگی بود که من و خواهرم وقتی بچه بودیم همان طور که در آغوش پدر بودیم به آن گوش می کردیم ."

جری ادلر وصیت کرده بود که مراسم خاکسپاری برایش برگزار نشود و جسدش سوزانده شود . خاکستر باقیمانده از جسد وی در بندر بالتیمور به آب ریخته شد . یادش گرامی باد .


Filmography:
You Can't Take It With You (1938)
Pot 'O Gold (1941)
Winged Victory (1944)
The Romance of Rosy Ridge (1947)
High Noon (1952)
Miss Sadie Thompson (1953)
Shane (1953)
The Juggler (1953)
The James Dean Story (1957)
The Alamo (1960)
Breakfast At Tiffany's (1961)
Mary Poppins (1964)
My Fair Lady (1964)


Discography:
Harmonica Magic of Jerry Adler [USA Records] (1995)
Sophisticated Harmonica [Aspirion records] (2007)
Harmonica Virtuoso [K-Tel] (2009)
Musical Memories (Double CD) (????)


MP3 Downloadable Albums:
Jazz Masters [Digial Music Group] (2005)


:References


تهیه مطالب: دلتا فریک – اردیبهشت 89