مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
سازدهنی ترمولو (Tremolo Harmonica)
EchoHarp

سازدهنی ترمولو (Tremolo Harmonica) رایج ترین نوع سازدهنی در آسیا و به خصوص در آسیای شرقی است و در بخش هایی از قاره های اروپا و آمریکا هم طرفداران زیادی دارد . Bruno Kowalczyk نوازنده ای با اصلیت لهستانی است که در نواختن آهنگ های فرانسوی-کانادایی (در ناحیه کبک کانادا) مهارت دارد و در وب سایتش کوشیده است به سوالاتی در مورد این نوع سازدهنی و ارتباط آن با سبک نوازندگیش پاسخ دهد . سوالاتی از این دست که : سازدهنی ترمولو چیست ؟ نحوه قرار گرفتن نت ها ی موسیقی روی آن چگونه است ؟ آیا می توان با سازدهنی ترمولو نت ها را Bend کرد ؟ آیا می توان با یک سازدهنی ترمولو آهنگ هایی در گام های مختلف نواخت ؟ اگر مایل به آشنایی بیشتر با سازدهنی ترمولو و سبک نوازندگی Bruno Kowalczyk هستید ، مطلب زیر را مطالعه نمایید .

سازدهنی ترمولو چیست ؟

سازدهنی های ترمولو (که آنها را معمولا سازدهنی های Double Reed نیز می نامند) از جهات گوناگون با سازدهنی های دیاتونیک 10 سوراخه (یا Blues Harp ) تفاوت دارند . اولا با این که سازدهنی های ترمولو دارای دو صفحه زبانه (Reed Plate) در بالا و پایین هستند ، اما بر خلاف سازدهنی دیاتونیک این دو صفحه تقریبا یکسان هستند . تنها تفاوت این دو صفحه زبانه در این است که زبانه های فوقانی طوری طراحی و ساخته شده اند که نسبت به زبانه های متناظرشان (یا زبانه های خواهر : Sister Reeds ) در صفحه زبانه تحتانی ، در فرکانسی کمی بالاتر به ارتعاش در می آیند (صدایشان اندکی زیر تر است) . به عنوان مثال ممکن است نت "دو" میانی (Middle C) در صفحه زبانه فوقانی با فرکانس 446 هرتز به ارتعاش درآید ، در حالی که همین نت بر روی صفحه زبانه تحتانی در فرکانس 443 هرتز مرتعش می شود . تفاوت موجود در فرکانس ارتعاش این زبانه های "خواهر" منجر به تولید صدای خاص ترمولو می شود (در آکاردئون ها نیز صدای ترمولو بر همین اساس ایجاد می شود ) . ساختار Double Reed و افکت صوتی ترمولو ، صدای شاد و سرزنده و نیرومندی به سازدهنی های ترمولو می دهد (مثلا اگر شخصی در طبقه ششم آپارتمانی با سازدهنی ترمولو تمرین کند ، موجب ناراحتی ساکنان طبقه هفتم و هشتم می شود ) .

هر چه میزان اختلاف در فرکانس ارتعاش دو زبانه بیشتر باشد ، افکت ترمولوی تولید شده بیشتر می شود . در سازدهنی های ترمولوی غربی (Western Tremolos) زبانه های دوگانه با اختلاف بیشتری نسبت به هم کوک می شوند و در نتیجه صدای ترمولوی بسیار واضحی تولید می کنند که اصطلاحا به آن ترمولوی "خیس" (Wet Tremolo) گفته می شود . در مقابل ، در سازدهنی های ترمولوی آسیایی (Asian Tremolos) زبانه های دوگانه کوکشان نسبت به هم نزدیک تر است و به همین خاطر صدای ترمولوی کم وضوح تری ایجاد می کنند که اصطلاحا به آن ترمولوی "خشک" (Dry Tremolo) گفته می شود .

ثانیا ، تعریف "سوراخ" در یک سازدهنی ترمولو با مفهوم آن در یک سازدهنی دیاتونیک بلوز هارپ فرق دارد . یک سازدهنی ترمولو مدل Echo 55/80 (از محصولات شرکت Hohner ) در نمای جلویی 40 سوراخ دارد که به صورت 2 ردیف سوراخ (در بالا و پایین) که هر ردیف حاوی 20 سوراخ است ، روی هم قرار می گیرند . اما سازندگان و نوازندگان سازدهنی ترمولو می گویند که در این سازدهنی در واقع 20 سوراخ وجود دارد و هر سوراخ سازدهنی از 2 سوراخ کوچک تر تشکیل شده است که بر روی هم قرار گرفته اند . در سوراخ کوچک فوقانی جریان هوا فقط از روی زبانه فوقانی عبور می کند و در سوراخ تحتانی جریان هوا را فقط به سمت زبانه تحتانی هدایت می کند که مختصری بم تر از زبانه فوقانی کوک شده است .

 EchoHarp2

ثالثا ، در یک سازدهنی دیاتونیک یا بلوز هارپ هر سوراخ سازدهنی هم با عمل فوت یا دمش (Blow) و هم با عمل مکش (Draw) به صدا در می آید ، اما هر سوراخ سازدهنی ترمولو فقط در حین دمش یا فقط در حین مکش به صدا در می آید : یعنی اگر سوراخی با عمل فوت یا دمش صدا بدهد با عمل مکش دیگر صدا نمی دهد ؛ و همین طور سوراخی که با مکش صدا بدهد با دمیدن به داخل همان سوراخ صدایی نخواهد داد . برای اثبات این مطلب می توانید برخی سوراخ های سازدهنی ترمولو را با انگشت یا با نوار چسب بپوشانید و خودتان امتحان کنید .

رابعا ، سازدهنی های دیاتونیک استاندارد در گام های D و C صدای نسبتا زیری دارند و سازدهنی دیاتونیک گام G صدایش نسبتا بم است . ولی سازدهنی های ترمولوی گام D و C صدای نسبتا بم تری (در مقایسه با سازدهنی دیاتونیک در همان گام ها) دارند چون که این سازدهنی ها یک اکتاو بم تر اضافی در سمت چپ خود دارند . و سازدهنی ترمولوی گام G صدایش نسبتا زیر تر از یک سازدهنی دیاتونیک در همین گام است چرا که این سازدهنی یک اکتاو زیرتر اضافی در سمت راستش دارد . به این ترتیب سازدهنی ترمولوی گام C صدای نسبتا بم تری (نسبت به سازدهنی دیاتونیک گام C ) تولید می کند در حالی که سازدهنی ترمولوی گام G نسبت به سازدهنی دیاتونیک در همین گام صدای زیرتری دارد .

خامسا ، نواختن سازدهنی های ترمولو به نفس بیشتری احتیاج دارد چون که هر سوراخ سازدهنی دیاتونیک معادل 4 سوراخ (کوچک) در سازدهنی ترمولو است : مثلا ترکیب نت C با نت D در یک سازدهنی ترمولو از 4 سوراخ کوچک تشکیل می شود در حالی که این دو نت در یک سازدهنی دیاتونیک در یک سوراخ قرار دارند .

آیا طرز کنار هم قرار گرفتن نت ها در تمام سازدهنی های ترمولو یکسان است ؟

خیر . طرز قرار گرفتن نت ها بر روی سازدهنی ترمولو نه تنها با سازدهنی دیاتونیک (یا بلوز هارپ) تفاوت دارد ، بلکه در بین خود سازدهنی های ترمولو نیز می تواند متفاوت باشد . الگوی آرایش نت ها در سازدهنی های ترمولو دو نوع است : الگوی Richter (تمام ترمولو های Hohner و برخی مدل های Huang ) و الگوی Solo (ترمولو های Tombo ، Suzuki و Weltmeister ) .

الگوی ریشتر (Richetr scheme)

طراحی این نوع سازدهنی ها برای این بوده که با سمت چپشان (وقتی که سوراخ شماره 1 یا بم ترین نت سازدهنی در سمت چپ قرار داشته باشد – م . ) آکورد نواخته شود و با سمت راستشان ملودی اجرا شود . به همین خاطر اکثر آهنگ ها ، حتی آهنگ های ساده ای که هیچ نت دیز یا بملی ندارند ، در اکتاو بالایی سازدهنی نواخته می شوند و در نتیجه صدای تیز و زیری پیدا می کنند . نحوه چیدمان نت ها در اغلب سازدهنی های دیاتونیک 10 سوراخه از الگوی ریشتر پیروی می کند . تصویر سمت رست الگوی مذکور را در یک سازدهنی دیاتونیک 10 سوراخه در گام C نشان می دهد .

محل تصویر ریشتر (در سمت راست) توجه داشته باشید که به علت حضور نداشتن نت های F و A در اکتاو پایینی سازدهنی نمی توانید گام C را به طور کامل در این اکتاو بنوازید . تنها در یک اکتاو سازدهنی می توانید گام C را به شکل کامل اجرا کنید و آن در صورتی است که از نت 4Blow شروع کنید تا به نت 7Blow برسید . شما می توانید نت های F و A را به کمک تکنیک هایی مانند Bending ، Overblowing و Overdrawing ایجاد نمایید (خود من به ندرت از این تکنیک ها استفاده می کنم ، ولی شما می توایند با خواندن کتاب های آموزشی مختلفی این تکنیک ها را فرا بگیرید ) . مهارت یافتن در این تکنیک ها دشوار است (به خصوص در تمپوی بالای بسیاری از آهنگ هایی که من اجرا می کنم) و افکت های صوتی خاصی ایجاد می کند که در اغلب موارد نامطلوب است (بدیهی است که این اشارات نویسنده منحصر به سبک خاص آهنگ هایی است که وی اجرا می کند و نمی توان آنها را به سایر سبک های موسیقی تعمیم داد – م . ) . از این گذشته ، همان طور که بعدا اشاره می کنم ، این تکنیک ها به ندرت بر روی سازدهنی های ترمولو قابل اجرا هستند .

تمامی سازدهنی های ترمولوی Hohner از الگوی ریشتر پیروی می کنند . تصویر زیر نحوه آرایش نت ها را بر روی یک سازدهنی ترمولوی دولبه مدل Echo Harp 55/80 از شرکت Hohner نشان می دهد (در این تصویر سمت C از این سازدهنی دولبه نشان داده شده است ) . در این تصویر و همچنین در تصاویر بعدی ، علامت B به معنای Blow (فوت کردن یا دمیدن) و علامت D به معنای Draw (مکش یا کشیدن هوا به داخل) است . در ضمن ردیف پایین تر سوراخ های سازدهنی ترمولو که مختصری پاییین تر (بم تر) از ردیف بالایی کوک شده اند با علامت پریم ( ' ) مشخص شده اند .

 EchoHarpTuning

این الگو در واقع شکل دیگری از همان الگوی ریشتر در سازدهنی های دیاتونیک 10 سوراخه (بلوز هارپ) است . اگر بخواهید گام C را در اکتاو پایین این سازدهنی اجرا کنید ، به همان مشکلی بر می خورید که در سازدهنی دیاتونیک وجود دارد : نت های F و A که حذف شده اند . نواختن گام C به شکل کامل فقط در اکتاو دوم این سازدهنی امکان دارد که از سوراخ شماره 7 شروع می شود و به سوراخ شماره 13 ختم می شود . این نت های حذف شده یا "جا افتاده" (missing notes) را می توان با کوک کردن مجدد چند تا از زبانه های سازدهنی به دست آورد (به مطبلی که در مورد کوک کردن مجدد زبانه های سازدهنی نوشته ام نگاه کنید ) . به عنوان مثال زبانه های موجود در سوراخ شماره 4 این سازدهنی (نت G ) را می توان با کوک کردن مجدد به نت A تبدیل نمود . به این ترتیب نت G در سوراخ شماره 4 سازدهنی حذف می شود ولی کماکان در سوراخ شماره 5 وجود خواهد داشت . با این عمل شما می توانید آهنگ های بیشتری را با سازدهنیتان اجرا کنید . (لازم به ذکر است که کوک کردن مجدد سازدهنی نیاز به تجربه عملی و مهارت فنی خاصی دارد و انجام دادن آن به هیچ وجه به نوازندگان مبتدی توصیه نمی شود چرا که ممکن است به راحتی موجب خراب شدن سازدهنی و ایجاد آسیب های غیر قابل برگشت در سازدهنی شود – م . ) . با این حال شخصا استفاده از سازدهنی های ترمولو با الگوی ریشتر را توصیه نمی کنم .

الگوی سولو (Solo scheme)

Tombo Band Deluxe 1521

چیدمان نت ها بر اساس الگوی سولو به شما این امکان را می دهد که در هر دو اکتاو بالایی و پایینی بدون استفاده از تکنیک خاصی نت های یک گام را به صورت کامل بنوازید . بر خلاف الگوی ریشتر که برای نواختن آکوردها بهتر است ، الگوی سولو برای نواختن ملودی مناسب تر است . سازدهنی های ترمولوی Tombo ، Suzuki و Weltmeister و تمامی سازدهنی های کروماتیک دارای همین الگوی سولو هستند . نحوه چیدمان نت ها بر اساس این الگو در سازدهنی ترمولوی Tombo مدل DeLuxe 1521 که من می نوازم در شکل زیر نشان داده شده است :

 TomboBandDeluxe1521Tuning

با این که من بیش از 40 سال است سازدهنی ترمولو می نوازم ، هیچ وقت الگوی دیگری مانند این یکی ندیده ام . اصلا سر در نمی آورم که چرا چیدمان نت ها به این شکل درآمده است . امیدوارم که خودتان از قبل با نحوه نواختن این سازدهنی ها آشنایی داشته باشید !!! (این مدل تنها سازدهنی ترمولو در جهان است که در 36 گام عرضه می شود : 12 گام ماژور ، 12 گام مینور هارمونیک و 12 گام مینور طبیعی) .

با این که سازدهنی های ترمولو با الگوی سولو برای نواختن ملودی ها بهتر از الگوی ریشتر هستند ، آهنگ هایی را که دارای فواصلی غیر از نت های اصلی گام سازدهنی باشند (مانند نت های دیز و بمل در مقایسه با نت های گام C ) تنها با تکنیک Bending (که آن را توصیه نمی کنم) یا تغییر دادن کوک سازدهنی (مشابه آن چه در مورد سازدهنی های با الگوی ریشتر بیان شد) می توان اجرا کرد .

آیا می توان در سازدهنی ترمولو نت ها را Bend کرد؟

سازدهنی های دیاتونیک چه از نوع ریشتر باشند و چه از نوع سولو ، به هر حال تعدادی نت حذف شده یا جا افتاده (missing notes) دارند : همان نت های دیز و بمل (که معادل کلید های سیاه پیانو هستند) . پی بردن به این قضیه که برخی نت های سازدهنی را می توان Bend کرد و از این راه برخی نت های جا افتاده را ایجاد نمود احتمالا به شکلی تصادفی رخ داده است و بی گمان کشفی بسیار مبارک و خوش یمن برای نوازندگان بلوز و راک بوده است چرا که نه تنها به آنها امکان ایجاد نت های جا افتاده را می دهد ، بلکه شور و حال بسیار نیرومندی به موسیقی آنها بخشیده است .

اجرای تکنیک Bending مستلزم تغییر دادن Embouchure (وضعیت لبها ، زبان و دهان) در حین عمل دمش (Blow) یا مکش (Draw) بر روی یک نت سازدهنی است . تغییر دادن Embouchure نه تنها شکل و اندازه حفره دهان را (که نقش بسیار مهمی در تولید یک صدای خوب از سازدهنی دارد) عوض می کند ، بلکه زاویه جریان هوای داخل سازدهنی را نیز تغییر می دهد . مفهوم Bending قدری عجیب است ، واقعا چگونه می توان یک نت را Bend کرد؟ همین اواخر بود که مشخص شد که آنچه در عمل اتفاق می افتد (حداقل در مورد سازدهنی دیاتونیک) این است که تغییر دادن Embouchure در حین مکش یا دمش در یک سوراخ سازدهنی منجر به یک واکنش غیر منتظره بین زبانه های آن سوراخ شده که با تغییر دادن فرکانس طبیعی ارتعاش آنها موجب تولید یک نت جا افتاده می شود . به این ترتیب نت G را می توان به نت F بند کرد و نت D را به نت C# بند کرد و الی آخر .

درجه تعامل زبانه های سازدهنی و قابلیت بند کردن (Bendability) در مورد نت های مختلف بستگی به فاصله موسیقایی بین نت های حاصل از ارتعاش طبیعی زبانه های دمشی و مکشی موجود در هر سوراخ دارد : هر چه فاصله آنها بیشتر باشد (مثل فاصله بین نت های G و B در سوراخ شماره 3 سازدهنی دیاتونیک گام C ) قابلیت بند کردن نت زیرتر بیشتر است و هرچه این فاصله کمتر باشد (مانند فاصله بین نت های E و F در شماره 5 سازدهنی دیاتونیک گام C ) قابلیت مزبور کمتر است . ایجاد هر گونه تغییری در چیدمان نت ها نسبت به الگوی ریشتر قابلیت Bend کردن نت ها را تحت تاثیر قرار می دهد . به همین خاطر است که در کوک های کانتری ، مینور طبیعی و سایر "کوک های اختصاصی" (Special Tunings) که با تغییراتی نسبت به کوک ریشتر ایجاد می شوند ، قابلیت Bend کردن برخی نت ها تغییر می کند . (به عنوان مثال در کوک کانتری نت مکش سوراخ شماره 5 نیم پرده بالاتر کوک می شود تا درجه هفتم گام ماژور را در پوزیشن دوم ایجاد کند و در عین حال این قابلیت را پیدا می کند تا با اجرای تکنیک Bending نیم پرده پایین تر برود و درجه هفتم کاسته از گام مزبور را ایجاد نماید . برای توضیحات بیشتر در مورد کوک کانتری می توانید به مقاله زندگی و آثار چارلی مک کوی مراجعه نمایید .)

قابلیت بند کردن نت های مختلف در هر سازدهنی متفاوت است و همچنین در بین گام های مختلف سازدهنی و مدل های تجاری مختلف تفاوت دارد .

به عنوان مثال نت 5Draw به اندازۀ کمی Bend می شود؛ Bend کردن نت ها در سوراخ شمارۀ 3 اغلب دشوارتر از سوراخ شمارۀ 4 می باشد؛ Bending در ساز دهنی های دیاتونیک با کوک بم تر مانند ساز دهنی های گام A و G به طرز قابل توجهی مشکل تر از ساز دهنی های دیاتونیک با کوک زیرتر مانند F و D می باشد. Baker Steve در کتابش به نام The Harp Handbook به تفصیل به شرح مبانی فیزیکی مرتبط با Bend کردن نت ها در ساز دهنی های دیاتونیک پرداخته است.

همان اصول کلی که امکان Bend کردن نت ها را در ساز دهنی دیاتونیک امکان پذیر می سازد، در مورد ساز دهنی ترمولونیز قابل استفاده است. با این حال دو نکته را در نظر داشته باشید:

1- از آنجا که در ساز دهنی های Double Reed هر زبانۀ منفرد جریان هوا را از راه اتاقک (chamber) خودش دریافت می کند (در حالی که در ساز دهنی دیاتونیک جریان هوای هر دو زبانۀ فوقانی و تحتانی از راه یک اتاقک مشترک دریافت می شود ) ، نحوۀ واکنش متقابل بین زبانه های این ساز دهنی ها با ساز دهنی دیاتونیک تفاوت دارد.

2- شیوۀ چیدمان نت ها (Note Layout) در ساز دهنی های Double Reed متنوع و منحصر به فرد است (برخی کوک Richter ، برخی کوک Solo) و به همین خاطر نت هایی که در یک ساز دهنی خاص Bend می شوند ممکن است در یک نوع دیگر ساز دهنی قابلیت Bending نداشته باشند. علیرغم این نکات ، Bend کردن نت ها در ساز دهنی های Double Reed نیز با قدری تمرین و تجربه میسر است - هر چند به دلایلی خیلی رایج نیست و چندان هم توصیه نمی شود.

مهمترین دلیل آن است که زبانه های ساز دهنی ترمولو کوچک تر و ظریف تر از ساز دهنی دیاتونیک هستند. برخلاف آن چه بسیاری از مدرسان ساز دهنی و کتاب های آموزشی می گویند، نواختن ساز دهنی ممکن است کار بسیار پرهزینه ای باشد. از هر نوازنده ساز دهنی بلوز که سؤال کنید به شما می گوید که ساز دهنی هایش بعد از 2-1 ماه (و گاهی هم زودتر) خراب می شوند. در واقع زبانه های ساز دهنی بعد از Bend شدن های مکرر دچار ضعف و خستگی می شوند. در این مواقع چند راه حل وجود دارد: خریدن یک ساز دهنی جدید، Retune کردن زبانه های ضعیف و خسته (که البته در نهایت این کار هم قابل انجام نیست چون خستگی زبانه ها به حدی می رسد که دیگر قابل تعمیر نیست)، عوض کردن زبانه ها، یا فرستادن ساز دهنی برای تعمیر (برخی کارخانجات سازندۀ ساز دهنی مانند Tombo صفحات زبانه دار (Reed plate) قابل تعویض را برای ساز دهنی دیاتونیک عرصه می کنند، ولی نه برای ساز دهنی ترمولو). متاسفانه بیشتر نوازنده ها ساز دهنی هایی را که زبانه هایشان دچار خستگی شده باشد دور می اندازند و ساز دهنی جدیدی می خرند.

نکته این جا است که ساز دهنی های ترمولو گران هستند و به اندازۀ ساز دهنی های دیاتونیک تحمل فشارهای ناشی از Bending را ندارند. بنابراین یا نت ها را در ساز دهنی ترمولو Bend نکنید و یا آنها را با احتیاط و به ندرت Bend کنید، مگر اینکه بخواهید پول زیادی دور بیندازید (یا برای شرکت Hohner کار کنید!).

به دلایل دیگری نیز Bend کردن نت ها در ساز دهنی ترمولو متداول و قابل توصیه نمی باشد. بسیاری از نوازندگان معتقدند که نت های Bend شده در ساز دهنی ترمولو صدایی تودماغی (nasal) دارند، شدت و بلندی آنها کمتر از نت های معمولی است و نواختن آنها فقط با Blocking (پوشاندن یک ردیف از دو ردیف سوراخ ساز دهنی ترمولو) امکان پذیر است. به عنوان مثال Ray Lambert در این باره گفته است: «من برای Bend کردن نت ها در ساز دهنی مدل 56 / 58 (یکی از مدل های Echo Harp شرکت هونر) باید روش Tongue Blocking را به روش Lip Blocking تبدیل کنم، یعنی همان روشهایی که در مورد ساز دهنی دیاتونیک استفاده می کنم. به نظر می رسد که برخی اوقات می توانم هر دو نت بالایی و پایینی موجود در یک Doublet (دو سوراخی که در دو ردیف بالا و پایین ساز دهنی ترمولو بر روی هم قرار گرفته اند) را به طور همزمان Bend کنم؛ و گاهی اوقات هم تنها یکی از دو نت بالایی یا پایینی را می توانم Bend کنم (درست نمی دانم کدامشان و دلیلش را هم نمی دانم!) خیلی از نت ها را به راحتی و بدون دشواری Bend می کنم و به نظر می رسد که این کار برایم راحت تر از ساز دهنی دیاتونیک باشد. ولی شدت و بلندی نت Bend شده کمتر است و نمی توانم این نت را برای مدتی طولانی نگه دارم – انگار که این نت به تدریج محو شود. به هر حال شاید این کار ارزش امتحان کردن را نداشته باشد چون که من دوست ندارم ساز دهنی ترمولویم را با این کار خراب کنم.»

آیا می توان با یک ساز دهنی ترمولو آهنگ هایی در گام های مختلف اجرا کرد؟

ساز دهنی های دیاتونیک را می توان در پوزیشن ها و گام های مختلفی نواخت چون که نت های آنها را می توان به راحتی Bend کرد. اما این مسأله در مورد ساز دهنی های ترمولو مصداق ندارد، هر چند که آنها را نیز می توان گاهی در پوزیشن های دوم و چهارم به خوبی به کار گرفت. (نواختن در پوزیشن دوم یعنی نواختن ساز دهنی در گامی که پنج درجه بالاتر از گام خودساز دهنی باشد – مثلاً نواختن آهنگی در گام G با یک ساز دهنی گام C ؛ نواختن در پوزیشن چهارم یعنی نواختن ساز دهنی در گامی که شش درجه بالاتر از گام خود ساز می باشد – مثلاً اجرای آهنگی در گام Am با ساز دهنی گام C ) . به کار گرفتن ساز دهنی ترمولو در پوزیشن دوم برای برخی از انواع موسیقی مانند پولکاهای ایرلندی (Irish Polkas) بسیار مناسب است، چرا که انرژی و نشاط خاصی به این آهنگ ها می بخشد و امکان اجرای روان برخی از انواع تزئین (Ornamentation) را که همگی بر روی نت های دمشی یا مکشی اجرا می شوند فراهم می سازد. آهنگ The Wishful Lover با اجرای خانوادۀ Murphy نمونۀ خوبی از این گونه آهنگ ها است.

در اینجا می توانید به یک نمونه از آهنگ فوق که در گام G است و با یک ساز دهنی ترمولوی گام C اجرا شده است گوش دهید. همین آهنگ را می توانید با سرعت آهسته نیز گوش دهید .

ترجیح می دهید از ساز دهنی ترمولو استفاده کنید یا کروماتیک؟

بستگی به نوع موسیقی نواخته شده از ساز دهنی ترمولو یا کروماتیک استفاده می کنم. برای نواختن موسیقی سبک Quebecois تقریباً همیشه از ساز دهنی ترمولو استفاده می کنم چون :

1- نواختن این نوع ساز دهنی برایم آسان تر از سایر انواع ساز دهنی است.

2- افکت ترمولوی فوق العاده ای که این نوع ساز دهنی دارد بسیار شبیه صدای Melodeon (آکاردئون دیاتونیک یک ردیفه – برای توضیح بیشتر به پی نوشت های مقاله ساز دهنی ایرلندی مراجعه نمایید) است. می توانم با نواختن نت ها به صورت فواصل اکتا و تقریباً هر صدایی را که از ملودیون در می آید ایجاد کنم، صداهایی که ایجاد کردن آنها با ساز دهنی کروماتیک غیرممکن است. اگر همین آهنگ ها را با ساز دهنی کروماتیک اجرا کنیم حاصل کار ضعیف تر خواهد بود.

با این حال اگر آهنگی دیز و بمل های زیادی داشته باشد، مانند آهنگ La Galope de Lionel Simard ، آن را با ساز دهنی کروماتیک اجرا می کنم. من معمولاً آهنگ های سبک Quebecois را در گام D اجرا می کنم، نه به این خاطر که این گام را دوست دارم، بلکه به این خاطر که نوازندگان ویولن و ملودیون در این سبک (و همچنین سبک ایرلندی) بیشتر در گام D می نوازند.

برای نواختن موسیقی سبک Irish اغلب از ساز دهنی کروماتیک استفاده می کنم. با این که با این نوع ساز دهنی کمتر احساس راحتی می کنم، ولی سازی است بسیار دینامیک (dynamic) و شستی (Slide) آن برای اجرای برخی از انواع تزئینات مانند Grace Notes و Rolls که از اجزای اساسی موسیقی ایرلندی هستند، بسیار مفید است.

همچنین صدای آن مختصری شبیه Concertina است که در موسیقی ایرلندی کاربرد زیادی دارد.

آیا ساز دهنی های کروماتیکی که شما استفاده می کنید، همین ساز دهنی های کروماتیک معمولی هستند؟

ساز دهنی های کروماتیک من (مثل خود من!) از نوع عادی و معمولی نیستند. در یک ساز دهنی کروماتیک معمولی در گام C وقتی Slide را به داخل فشار می دهیم، جریان هوا از صفحه زبانه دار (Readplate) فوقانی که در گام C است به طرف صفحه زبانه دار تحتانی که در گام #C است هدایت میشود. الگو و طرح ساز دهنی های کروماتیک من مشابه ساز دهنی های مورد استفادۀ Eddie Clarke است که در آنها با فشار دادن Slide به سمت داخل جریان هوا از صفحه زبانه دار فوقانی در گام C به سوی صفحه زبانه دار تحتانی در گام B تغییر مسیر می دهد.

شما خودتان می توانید این الگو را با معکوس کردن اسلاید بر روی ساز دهنی کروماتیک گام C شبیه سازی کنید به طوری که جریان هوا در حالت عادی از روی صفحه زبانه دار تحتانی عبور کند و با فشار دادن Slide به سمت صفحه زبانه دار فوقانی برود. در این حالت شما به جای یک ساز دهنی C / #C یک ساز دهنی C# / C دارید که هر چند برای هم نوازی با سایر نوازندگان به درد نمی خورد ولی برای تجربه اندوزی بسیار مناسب است.

برای این که بتوانید ساز دهنی های کروماتیکی مثل آنهایی که من دارم داشته باشید، چند کار می توانید بکنید:

یا این که فرکانس ارتعاش کلیه زبانه های ساز دهنی را تغییر دهید و اصطلاحاً آنها را Retune کنید (که کار بسیار ظریف و دشواری است) و یا این که ساز دهنی های سفارشی (Custom Harmonica) بخرید (که پیداکردن این نوع ساز دهنی کروماتیک هم همیشه راحت نیست) . شاید بهترین راه این باشد که چند ساز دهنی کروماتیک در گام های مختلف بخرید، درپوش های آنها را بردارید و صفحات زبانه دار فوقانی و تحتانی آنها را با یکدیگر جابجا و ترکیب نمایید و با این کار ساز دهنی های کروماتیکی مانند C / B ، G / F # , D / C # , A / #G تهیه کنید. این ساز دهنی ها امکان اجرای اغلب آهنگ های موسیقی ایرلندی را در گام های موردنیاز برای شما فراهم می سازد.

(برای توضیح بیشتر به پی نوشت های مقاله ساز دهنی ایرلندی مراجعه نمایید .)

مزیت استفاده از این نوع ساز دهنی های کروماتیک چیست؟

به نظر من نحوۀ چیدمان نت ها در این نوع ساز دهنی های کروماتیک برای موسیقی ایرلندی سنتی مناسب تر است . با این نوع ساز دهنی مجبور نیستم همواره جهت تنفس را تغییر دهم و می توانم آهنگ ها را خیلی روان تر بنوازم که برای موسیقی ایرلندی اهمیتی حیاتی دارد. در ضمن آکاردئون های ایرلندی معمولاً به صورت C / B یا D / #C کوک می شوند، همان گام هایی که به نظر می رسد روح موسیقی ایرلندی را به بهترین شکل بیان می کنند.

شما همیشه به روش Tongue Blocking می نوازید چرا؟

اصولاً دو روش برای نواختن ساز دهنی وجود دارد: Lip Blocking و Tongue Blocking (یا روش موسوم به Whistle Method ) . من از روش Lip Blocking و Tongue Blocking استفاده می کنم و با ایجاد تغییراتی آن را برای نواختن فواصل اکتا و نیز به کار می گیرم. این روشی است که وقتی در زمان کودکیم به ساز دهنی زدن پدر و پدربزرگم گوش می کردم بر من تأثیر گذاشت. با این که انتخاب این روش نوازندگی برای من نسبتاً راحت بود ولی فکر کنم برای شخصی که تا به حال آن را امتحان نکرده باشد کار چندان راحتی نباشد. با این حال فکر می کنم این روشی ضروری برای نواختن این نوع از موسیقی که من می نوازم باشد. تصویر زیر نشان دهندۀ این روش نوازندگی می باشد.

 TremoloTongueBlock

همانطور که در تصویر سمت راست مشاهده می کنید ، وقتی که برای نواختن یک نت به داخل سازدهنی فوت می کنم لب هایم چندین سوراخ از سازدهنی را احاطه می کنند اما تمام سوراخ ها توسط زبانم پوشانده می شوند ؛ به جز سوراخی که در سمت راست قرار دارد (در اینجا سوراخ شماره 17 ) . اگر سوراخ مجاور (سوراخ شماره 16 ) به طور کامل پوشانده یا مسدود (Block) نشود ایرادی ندارد چون جزو نت های مکشی (Draw Note) است و اگر (همراه با سوراخ شماره 17 ) به داخلش فوت کنم صدایی نمی دهد .

در تصویر سمت چپ مشاهده می کنید که با کمی جابجا کردن زبانم سوراخ شماره 11 نیز آزاد می شود و در این حالت می توانم با نواختن همزمان سوراخ های شماره 17 و 11 فاصله اکتاو را اجرا نمایم (در این حالت سوراخ های شماره 12 تا 16 توسط زبان پوشانده می شوند) .

همچنین با بلند کردن زبان از روی بدنه سازدهنی می توانم تمام سوراخ هایی را که توسط لب هایم احاطه می شوند به صورت همزمان و در واقع به شکل یک آکورد بنوازم .

توجه داشته باشید که زبان من به شکل متقارن روی سوراخ های سازدهنی قرار نمی گیرد بلکه مختصری به سمت چپ متمایل می شود . پس در واقع سمت راست زبان است که سوراخ های سازدهنی را می پوشاند ، و نه (آن طور که برخی تصور می کنند) نوک زبان . در ضمن زبانم را تا آنجا که ممکن است در تماس با سازدهنی نگه می دارم ؛ این کار درپوش های سازدهنی را به واسطه ترشحات بزاق مرطوب می نماید و به این ترتیب لب هایم می توانند به آسانی بر روی درپوش های سازدهنی به سمت راست یا چپ بلغزند .

به نظر من روش Tongue Blocking مزایای متعددی دارد:

1- با حرکت دادن زبان به میزانی اندک ، می توان ملودی و آکوردهای زمینه ای را به صورت همزمان اجرا کرد . وقتی که بچه بودم با شنیدن صدای سازدهنی پدرم که والتس هایی مثل این را می نواخت آرام می شدم و به خواب می رفتم . نواختنش ساده است . در یک آهنگ والتس با ریتم ¾ در ضرب های دوم و سوم (از هر میزان) سریعا زبانم را از روی سازدهنی بر می دارم و دوباره به جای اولش برمی گردانم تا ریتمی شبیه “oom pah pah” یا “boom tah dah” ایجاد کنم . با این حال گاهی وقت ها به کار گرفتن این تکنیک حالتی تکراری و خسته کننده (و حتی آزار دهنده) پیدا می کند و ممکن است به گوش گیتاریست ها و پیانیست هایی که می کوشند شما را با آکوردهای دقیق تر و خوش صداتری همراهی کنند قدری ناخوشایند به نظر برسد .

2- با تمرین بیشتر می توانید مشابه همین الگوی همراهی را برای آهنگ هایی با ریتم 2/4 و 4/4 (مثل آهنگ های Reel ) به کار بگیرید و از این راه قدری تنوع به آهنگ اضافه کنید .

3- می توانید شدت و بلندی (volume) صدای نت ها را تغییر دهید بدون این که ناخواسته موجب Bend شدن نت ها شوید ؛ امری که در نواختن سازدهنی به روش Pucker یا Whistle ممکن است زیاد اتفاق بیفتد .

4- و بالاخره این که ، به نظر من نواختن تریپلت هایی مشابه آنچه در آهنگ Polka des Ecureuils می شنوید و آرپژهایی مانند آنچه در آهنگ Reel du Cultivateur می شنوید با استفاده از روش Lip Blocking غیر ممکن است . نواختن اکتاو ها نیز با این روش قطعا امکان پذیر نیست .

منبع :


ترجمه : دلتا فریک ، دی 1389