مجله اینترنتی سازدهنی
Hohner harmonicas - سازدهنی هونر
Suzuki harmonicas - سازدهنی سوزوکی
Hering harmonicas - سازدهنی هرینگ
Lee Oskar harmonicas - سازدهنی لی اسکار
سازدهنی دیاتونیک : ساختمان 1
سازدهنی دیاتونیک : ساختمان 1

یک سازدهنی دیاتونیک به طور معمول از قسمت های زیر تشکیل شده است:
ا. زبانه ها Reeds
2. صفحات زبانه ای Reed Plates
3. بدنه Comb یا Body
4. درپوش ها یا صفحات پوشاننده Covers یا Cover Plates

در قسمت اول از این مطلب راجع به ساختمان زبانه ها و صفحات دربرگیرنده آنها (موسوم به صفحات زبانه ای) صحبت می کنیم و در قسمت دوم ساختمان بدنه و درپوش های سازدهنی دیاتونیک را بررسی خواهیم کرد.

ا. زبانه ها (Reeds)

در سازدهنی دیاتونیک 2 گروه زبانه (Reed) از جنس فلز وجود دارد:
1. یک گروه با دمیدن یا فوت کردن هوا (Blow) به داخل سازدهنی به ارتعاش در می آیند و صدا ایجاد می کنند. این گروه از زبانه ها را اصطلاحا "زبانه های دمشی / دمی" (Blow Reeds) می نامند.

2. گروه دیگر با فرو بردن یا کشیدن هوا از داخل سازدهنی به درون ریه ها یا اصطلاحا مکش (Draw) به صدا در می آیند. به این گروه ، "زبانه های مکشی / بازدمی" (Draw Reeds) گفته می شود.

در هر سوراخ سازدهنی دیاتونیک یک زبانه دمشی و یک زبانه مکشی تعبیه شده است که هر یک بستگی به جهت جریان هوا در داخل سازدهنی به صدا در می آیند. هر چه طول این زبانه ها بیشتر باشد صدای حاصل از مرتعش شدن آنها بم تر است و هر چه طول یک زبانه کمتر باشد صدای حاصل از مرتعش شدن آن زیر تر خواهد بود. معمولا نوازنده سازدهنی را به گونه ای در دست می گیرد که زبانه های بزرگ تر (سوراخ های با صدای بم تر) در سمت چپ قرار گیرند و زبانه های کوچک تر (سوراخ های با صدای زیر تر) در طرف راست قرار گیرند.

زبانه ها (Reeds)

جنس این زبانه ها ، ضخامت و ابعاد آنها بر نحوه صدادهی سازدهنی موثر است. به طور کلی هر چه ضخامت و طول زبانه ای بیشتر باشد ، صدای بلندتری تولید می کند. به همین دلیل است که مثلا مدل Hard Bopper نسبت به مدل Mellow Tone صدای بلندتر و خشن تری دارد ؛ چون زبانه های آن ضخیم تر است.

2. صفحات زبانه ای (Reed Plates)

همان طور که گفته شد ، در سازدهنی فقط یک انتهای زبانه ها آزاد است و انتهای دیگر آنها به بخشی از بدنه ساز متصل شده است. در واقع هر یک از این زبانه ها به یک صفحه مسطح و مستطیل شکل فلزی اتصال دارند که آنها را "صفحه زبانه ای" (Reed Plate) می نامند. جنس این صفحات همانند زبانه ها معولا ازجنس برنجی (Brass) یا برنزی (Bronze) است اما ممکن است از جنس آلومینیوم یا فولاد ضد زنگ (Stainless Steel) هم باشد (مثل مدل 1847 از کارخانه Seydel ). در موارد نادری هم ممکن است جنس زبانه ها از پلاستیک و حتی چوب باشد.
همانند زبانه ها ، این صفحات فلزی نیز به 2 گروه تقسیم می شوند:

1. یکی از این صفحه ها در برگیرنده زبانه های دمشی است که آن را "صفحه زبانه ای دمشی / دمی" (Blow Reed Plate) می نامند.

2. صفحه دیگر به زبانه های مکشی متصل می باشد که به آن "صفحه زبانه ای مکشی / بازدمی" (Draw Reed Plate) گفته می شود.

اگر سازدهنی را به نحوی در دست بگیرید که سوراخ های با صدای بم در سمت چپ و سوراخ های با صدای زیر در طرف راست باشند ، در این حالت "صفحه دمشی / دمی" (Blow Reed Plate) در سمت بالای سازدهنی قرار می گیرد و "صفحه مکشی / بازدمی" (Draw Reed Plate) در سمت پایین سازدهنی واقع می شود.

درضمن در این حالت زبانه های دمشی در سمت داخل سازدهنی قرار می گیرند و اگر از بالا به صفحه دمشی نگاه کنید شکاف هایی را می بینید که زبانه های دمشی در زیر آنها به سطح زیرین صفحه دمشی متصل شده اند. در حالی که وضعیت در مورد زبانه های مکشی برعکس است. یعنی اگر از پایین به صفحه مکشی نگاه کنید ، می توانید زبانه های دمشی را مشاهده کنید که در سمت خارجی سازدهنی و به سطح زیرین صفحه مکشی وصل شده اند.
تفاوت دیگری که در نحوه قرارگیری زبانه های دمشی و مکشی وجود دارد این است که انتهای آزاد زبانه های دمشی (که با جریان هوای دمی به ارتعاش در می آیند) در سمت مخالف سوراخ های موجود در بدنه سازدهنی قرار دارند اما انتهای آزاد زبانه های مکشی (که با جریان هوای بازدمی مرتعش می شوند) در همان سمت سوراخ ها قرار می گیرد. در واقع انتهای آزاد زبانه های مکشی نسبت به زبانه های دمشی فاصله کمتری با دهان نوازنده دارد.
در هر یک از این صفحات فلزی در محل اتصال زبانه ها یک شکاف مستطیل شکل ( Slit یا Slot یا Reedhole ) تعبیه شده که ابعاد آن منطبق با ابعاد هر یک از زبانه ها طراحی شد ه و در واقع کمی بزرگ تر از زبانه مورد نظر است. این شکاف ها به جریان هوا اجازه می دهند تا از رو یا زیر آنها عبور کند و آنها را برای تولید صوت به ارتعاش دربیاورد.

مفهوم Gapping :

بین هر زبانه و شکاف منطبق با آن، فاصله کمی (در حد میلی متریا کمتر) وجود دارد که آن را اصطلاحا Gap (فاصله یا منفذ) می نامند. Gapping مناسب باید به نحوی باشد که هیچ قسمتی از زبانه در داخل شکاف متناظرش قرار نداشته باشد و هر چه از سمت قاعده یا ریشه ( Base یا Root ) یک زبانه به طرف نوک (Tip) آن می رویم ، فاصله زبانه از شکاف مورد نظر به صورت تدریجی افزایش یابد. در ضمن بهتر است این فاصله برای زبانه های بزرگ تر بیشتر از زبانه های کوچک تر تنظیم شود تا میزان پاسخدهی (Responsiveness) سازدهنی در تمام اکتاوهای بالا و پایین یکسان و یکنواخت باشد.
در زمان ساخت سازدهنی و کوک کردن آن باید این فاصله با دقت زیادی تنظیم شود تا سازدهنی کیفیت مناسبی داشته باشد. در غیر این صورت ممکن است مشکلات زیر در نواختن سازدهنی اختلال ایجاد کند:

1. اگر این فاصله زیاد باشد ، هوای بیشتری از منفذ بین زبانه فلزی و شکاف مربوطه عبور می کند. در نتیجه هم جریان هوای بیشتری برای به صدا درآوردن سازدهنی لازم است و به قول معروف "نفس بیشتری" از نوازنده می گیرد و هم ممکن است صداهای اضافه ای (که ناشی از جریان هوای بیشتر از حد مورد نیاز است) از سازدهنی به گوش برسد. به این حالت اصطلاحا "نشتی هوا" (Air Leak) از سازدهنی گفته می شود.
2. اگر این فاصله خیلی کم باشد (به عنوان مثال وقتی که بخشی از زبانه در داخل شکاف قرار گیرد) ، زبانه مورد نظر نمی تواند به خوبی مرتعش شود و در نتیجه صدای مناسبی هم تولید نمی کند.
به عنوان یک اصل کلی ، Gapping سازدهنی متناسب با نیازهای هر نوازنده و سبک نوازندگی وی قابل تنظیم است. Gap کمتر امکان نواختن ظریف تر و ملایم تر سازدهنی را فراهم می کند در حالی که Gap بیشتر منجر به تولید صدای خشن تر و تهاجمی تری خواهد شد.
همچنین از تنظیم Gap می توان برای اجرای بهتر برخی تکنیک ها بهره گرفت. مثلا اجرای تکنیک Overbend (اعم از Overblow یا Overdraw ) بر روی سازی که Gap کمتری داشته باشد آسان تر است.


تهیه مطالب: دلتا فریک